Η Δημοκρατία χρειάζεται μέτρο Αριστοτελικό, από τον Δημήτρη Νάτση!

Οὐ γὰρ ὁ δικαστής, οὐδ’ ὁ βουλευτὴς, οὐδ’ ὁ ἐκκλησιαστὴς ἄρχων ἐστί, ἀλλά τὸ δικαστήριον, ἡ βουλὴ καὶ ὁ δῆμος   [Πολιτικὰ Ἀριστοτέλους 1282a, 35]

 Ὁ Ἀριστοτέλης δὲν δέχεται ἔτσι ἀνεπιφύλακτα τὴν ἄσκηση ἐξουσίας ἀπὸ τὸ πλῆθος. Θεωρεῖ ὅτι κάθε ἄνθρωπος, ἀκόμα καὶ ἂν δὲν εἶναι κάτι ἀξιόλογο, πρέπει νὰ διαθέτει ἔστω καὶ λίγα στοιχεῖα ἀρετῆς, φρόνησης, ἐξυπνάδας. Ἐπίσης, πρέπει ὁ καθένας μέσα στὸ πλῆθος νὰ διατηρεῖ τὴν προσωπικότητά του, τὴν ιδιοπροσωπία του καὶ τὶς προσωπικὲς ἀπόψεις καὶ κρίσεις του, καὶ ἐντέλει νὰ τὶς συνενώνει μὲ τῶν ὑπολοίπων. Δηλαδή, τὸ πλῆθος νὰ μὴ λειτουργεῖ ὡς μᾶζα, στὴν ὁποία τὸ κάθε ἄτομο ἔχει χάσει τὶς ἱκανότητες ποὺ διέθετε. Ἐν ολίγοις, τὰ ἄτομα ποὺ ἀπαρτίζουν τὸ πλῆθος νὰ διατηροῦν τὴν ἀτομικότητά τους καὶ τὸ πλῆθος νὰ μὴ λειτουργεῖ ὡς ἀνδράποδον.

            Εἶναι προφανὲς ὅτι ὁ Ἀριστοτέλης ταλαντεύεται στὶς θέσεις καὶ στὶς ἐκτιμήσεις του γιὰ τὴν δημοκρατία καὶ γι’ αὐτὸ θέτει ὁρισμένες προϋποθέσεις γιὰ τὴν εὔρυθμη λειτουργία της. Ὁ Ἀριστοτέλης συμμερίζεται τὸν διάχυτο θαυμασμὸ πρὸς τὸ ἰδεῶδες τῆς ἄμεσης καὶ χωρὶς περιορισμοὺς δημοκρατίας, ἀλλὰ παράλληλα ζοῦσε τὸν ἐκφυλισμὸ καὶ τὴν παρακμὴ τοῦ πολιτεύματος αὐτοῦ, ποὺ εἰδικὰ τὸν 4ο αἰῶνα συντελεῖτο ταχύτατα. Ρεαλιστής, μετριοπαθὴς καὶ ἀντικειμενικὸς καθὼς ἦταν, ἐπιδόθηκε σὲ μία προσπάθεια νὰ πετύχει τὸν συγκερασμὸ καὶ τὴν σύνθεση τῶν ἀντιθέσεων, ὥστε νὰ ἐπιτευχθεῖ ἡ ἰδανικὴ μεσότητα. Ἔστρεψε τὸ ἐνδιαφέρον του στὴν ὑπόδειξη τρόπων, μὲ τοὺς ὁποίους θὰ μποροῦσε κατὰ τὴν γνώμη του νὰ ἐπιτευχθεῖ ἡ ἀναμόρφωση καὶ ἡ ἐνδυνάμωση τῆς δημοκρατικῆς πόλης, ὥστε νὰ βγει ἀπὸ τὸν μαρασμὸ καὶ τὴν παρακμὴ καὶ νὰ ἀναγεννηθεῖ.

      Ὁ Ἀριστοτέλης ὑπερασπίζεται τὴν συλλογικὴ ἐξουσία ἔναντι τῆς ἐξουσίας τῶν λίγων ἀξιόλογων ἀνθρώπων μὲ ἕναν ἐπαγωγικό, ἀναλογικὸ τρόπο : ὅπως μία ζωγραφικὴ προσωπογραφία εἶναι ἀνώτερη ἀπὸ κάθε ἐπιμέρους ἄτομο, ἀκριβῶς ἐπειδὴ ὁ ζωγράφος συνάθροισεὅλα τὰ ὡραῖα χαρακτηριστικὰ ποὺ εἶδε στὸ κάθε ἄτομο∙ ὅπως σὲ ἕναν φρόνιμο ἄνθρωπο ἔχουν συναθροιστεῖὅλες οἱ ἠθικὲς ἀξίες καὶ γι’ αὐτὸ εἶναι ἀνώτερος ἠθικὰ ἀπὸ κάθε ἐπιμέρους ἄτομο∙ ἔτσι καὶ τὸ πλῆθος, ἐπειδὴ σὲ αὐτὸ ἔχει συναθροιστεῖἡ ἀρετὴ καὶ ἡ φρόνηση κάθε πολίτη, εἶναι ἀνώτερο ἀπὸ τὸ κάθε ἐπιμέρους ἄτομο. Ὁ Ἀριστοτέλης παραθέτει μιὰ σειρὰ παραδειγμάτων, γιὰ νὰ δείξει τὴν ὑπεροχὴ τῆς ὁλότητας ἀπέναντι στὰ μεμονωμένα ἄτομα.

   Ἂν ἀναλογιστοῦμε καὶ κατανοήσουμε τὴν διακριτικὴ ματιὰ τοῦ Ἀριστοτέλη γιὰ τὴν ἀθηναϊκὴ δημοκρατία, ἡ ὁποία ἐν παρόδω ἐκείνη τὴν ἐποχὴ βρισκόταν στὸ ἀπόγειό της, θὰ μπορούσαμε νὰ ἀφομοιώσουμε τὶς ἀρχὲς του καὶ νὰ προσπαθήσουμε καταρχὰς ὡς πολῖτες νὰ τὶς ἐφαρμόσουμε στὸν τόπο μας.

 Τὰ κυριότερα χαρακτηριστικὰ ποὺ στοιχειοθετοῦν τὴν σκέψη του, ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ μᾶς φανεῖ χρήσιμη, εἶναι τὸ μέτρο, ἡ συλλογικότητα, ἡ ἰδιοπροσωπία, καὶ κυρίως ἡ παιδεία τοῦ κάθε πολίτη, ὥστε νὰ συμμετέχουμε στὶς ἀποφάσεις μὲ ὀρθὸ τρόπο καὶ ὄχι ὅπως συμβαίνει τώρα ἀναλόγως τῆς κομματικῆς παράταξης.

Νάτσης Δημήτρης, φιλόλογος M.Ed., εἰσηγητής σεμιναρίων γιὰ τὴν ἐκπαίδευση-συγγραφέας.

σχετικα αρθρα

Leave a review

Εμείς και οι συνεργάτες μας αποθηκεύουμε ή έχουμε πρόσβαση σε πληροφορίες σε συσκευές, όπως cookies και επεξεργαζόμαστε προσωπικά δεδομένα, όπως μοναδικά αναγνωριστικά και τυπικές πληροφορίες που αποστέλλονται από μια συσκευή για τους σκοπούς που περιγράφονται παρακάτω. Μπορείτε να κάνετε κλικ για να συναινέσετε στην επεξεργασία μας και των συνεργατών μας για τους εν λόγω σκοπούς. Εναλλακτικά, μπορείτε να κάνετε κλικ για να αρνηθείτε να δώσετε τη συγκατάθεσή σας ή να αποκτήσετε πρόσβαση σε πιο λεπτομερείς πληροφορίες και να αλλάξετε τις προτιμήσεις σας πριν από τη συγκατάθεσή σας. Οι προτιμήσεις σας θα ισχύουν μόνο για αυτόν τον ιστότοπο. Λάβετε υπόψη ότι κάποια επεξεργασία των προσωπικών σας δεδομένων ενδέχεται να μην απαιτεί τη συγκατάθεσή σας, αλλά έχετε το δικαίωμα να αρνηθείτε αυτή την επεξεργασία. ΑΠΟΔΕΧΟΜΑΙ Περισσότερες Επιλογές