Image default

Τα ανθρώπινα πάθη είναι πάθηση; Ποια η τραγικότητα τους; Πως αντιμετωπίζονται;

από την Ελευθερία Φιλίππου

Φαίνεται μέσα από την Ελληνική Κοσμοθέαση πως σαν αντικείμενο τέχνης ορίζονται τα πάθη και το κάλλος, γεγονός που σήμερα μας προβληματίζει εφόσον η τέχνη έχει σχεδόν εκτοπισθεί και αντικατασταθεί από την ασχήμια, την κακογουστιά και τις ψυχικές παθήσεις.Η αισθητική ορίσθηκε σαν ένας βασικός κλάδος της φιλοσοφίας ως θεωρία και αναζήτηση της ομορφιάς οπότε η τέχνη ορίζεται αναμφισβήτητα ως σοβαρή καλλιτεχνική δημιουργία εφαρμοσμένης αισθητικής στην πράξη.
Τα πάθη είναι έννοια την οποία ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί στα ηθικά έργα του (κυρίως στα Ηθικά Νικομάχεια), στη Ρητορική και στο Περί ψυχής. Κατά τον φιλόσοφο είναι ενδεικτικά τα εξής: η επιθυμία, η οργή, ο φόβος, το θάρρος, ο φθόνος, η χαρά, η φιλία, το μίσος, ο πόθος, η ζήλεια και η ευσπλαχνία. Επίσης, θεωρεί ότι τα κοινά πάθη ενίοτε χρειάζονται, αλλά ότι είναι απαραίτητο κάθε ανθρώπινο ον να μάθει πώς να τα ελέγχει με τον σωστό τρόπο, στον σωστό χρόνο.

Κατά καιρούς, άλλοτε τα πάθη υμνήθηκαν και άλλοτε δαιμονοποιήθηκαν. Αυτή όμως η αμφιθυμία ως προς τα πάθη, μας δείχνει τελικά πως οι άνθρωποι γενικά υποφέρουν και ανιούν πιο πολύ όταν ζουν χωρίς πάθη απ’ όσο τα πάθη τους κάνουν να υποφέρουν.
Οι κορύφωση στην κορύφωση των παθών θα συμβεί τον 5ο αιώνα, με την ποίηση μεγάλων τραγικών. Παρά τις επισημάνσεις του Ηράκλειτου για τα απύθμενα βάθη της ψυχής (Ψυχής πείρατα ουκ αν εξεύριο), οι τραγικοί τόλμησαν τη μοναδική και απίστευτη καταβύθιση μέσα στην ανθρώπινη ψυχή.
Οι μεγαλύτεροι παθο-λόγοι στην ιστορία της ανθρωπότητα δεν ήταν γιατροί, δεν ήταν ψυχολόγοι αλλά τρείς μεγάλοι τραγικοί. Η τραγική ποίηση δεν υμνεί, ούτε λοιδορεί και δαιμονοποιεί το πάθος, αλλά δείχνοντας την ύβρη και υπερβολή, οδηγεί στο μάθος, την κάθαρση και το ήθος. Σήμερα, μετά από 2500 χρόνια η τραγικότητα των παθών της ποίησης του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη όχι μόνο αγγίζει αλλά συγκλονίζει ακόμη την ανθρωπότητα. Αναρωτιέται κανείς γιατί; Είναι που τα πάθη χωρίς μέτρο και φρόνηση οδηγούν στην καταστροφή αλλά και το να καταστρέψει ριζικά τα πάθη ο άνθρωπος θα είναι μία άλλη καταστροφή: δε θα είναι πια άνθρωπος!
Η σύλληψη της ύβρεως, του μέτρου και της φρόνησης θεωρώ πως ήταν μεγαλοφυής μια και η ύβρις δεν είναι όρος νομικός διότι απλά δεν μπορεί να ορισθεί και να θεσμοθετηθεί ως απαγορευτικός νόμος (αδικία, παρανομία). Άρα είναι από μόνη της η ύβρις τραγική εφόσον δεν μπορεί να ορισθεί, δεν γνωρίζουμε πότε εισερχόμαστε σε αυτήν και για αυτό δε γίνεται να απαγορευτεί. Τι μπορεί; Μπορεί να παρασταθεί (τραγωδία) και μέσω της κάθαρσης να οδηγήσει στη φρόνηση και να προληφθεί!
Η Μήδεια του Ευριπίδη με πλήρη ευθύνη δεν κάνει το λάθος να αποδώσει το πάθος σε κάποιον κακό δαίμονα ή πνεύμα, αλλά ξέρει πως αυτό είναι ο ίδιος ο άλογος εαυτός της, ο θυμός, κι εδώ βρίσκεται η βαθιά τραγική της ποιότητα. Αντιθέτως στις Τρωάδες, όταν η ωραία Ελένη χωρίς ευθύνη αποδίδει το πάθος της στη θεά του έρωτα Αφροδίτη, θα εισπράξει την εκπληκτική απάντηση από την Εκάβη: «Τη δική σου αφροσύνη εύκολα τη βαφτίζεις Αφροδίτη».
Άρα τα δράματα στην αρχαιότητά δεν παίζονταν μόνο για διασκέδαση και αναψυχή, όπως κάποιοι θεωρούν αλλά διδάσκονταν με σκοπό τον βαθύ συγκινησιακό κλονισμό (συμπάσχειν), τον προβληματισμό, τη διαύγαση και την αυτογνωσία των βαθύτερων και σκοτεινότερων στρωμάτων της ανθρώπινης υπόστασης.
Ο Αριστοτέλης είναι ο πρώτος που μας δείχνει ότι με τη συγκίνηση και το συμπάσχειν (δι’ ελέου και φόβου) η παράσταση της τραγωδίας μας οδηγεί στην ανακούφιση και κάθαρση των παθών (των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν). Πρωτότυπη και πρωτόγνωρη είναι επίσης η σύλληψη της μεσότητας των παθών. Ανάμεσα στην υπερβολή (ύβρη) και έλλειψη στα πάθη, προτείνει τη μεσότητα (μετριοπάθεια) που είναι η χρυσή τομή, απέναντι στη δουλοπρέπεια, υποταγή και ανελευθερία των ακραίων παθών.
Στα πάθη αναγνωρίζει πρωτογενή ρόλο στην οικοδόμηση της αρετής, αφού αυτά δίνουν το έναυσμα σε μια πορεία ηθικής τελείωσης, η ολοκλήρωση της οποίας είναι η ενοποίηση της ψυχής, καθόσον το λογικό και άλογο μέρος της ψυχής (πάθη) αξεχώριστα μεταξύ τους όπως το κυρτό και το κοίλο σε μια καμπύλη, αλληλοεπιδρούν και γεννούν την αρετή και την ευδαιμονία.
Θεωρώ πως αρχή της αρετής και μπροστάρης δεν είναι το λογικό αλλά τα πάθη. Διότι είναι κατ’ αρχάς αναγκαίο να ενυπάρχει μια άλογη ορμή προς το καλό (πράγμα που συμβαίνει) και μετά να έρχεται το λογικό και να επικυρώνει αυτή την ορμή προβαίνοντας σε διάκριση του καλού και του κακού.

Για αυτό οι λέξεις προσπάθεια, συμπάθεια, εμπάθεια έχουν ως κίνητρο το πάθος!.
Το πάθος λοιπόν κινεί, η νόηση κρίνει και αξιολογεί και η αρμονική τους σύνθεση οδηγεί στη φρόνηση που είναι η υπέρτατη αρετή.
Η τραγικότητα δε της φρονήσεως θα αναλυθεί σύντομα… ! ! !

σχετικα αρθρα

Leave a review

Εμείς και οι συνεργάτες μας αποθηκεύουμε ή έχουμε πρόσβαση σε πληροφορίες σε συσκευές, όπως cookies και επεξεργαζόμαστε προσωπικά δεδομένα, όπως μοναδικά αναγνωριστικά και τυπικές πληροφορίες που αποστέλλονται από μια συσκευή για τους σκοπούς που περιγράφονται παρακάτω. Μπορείτε να κάνετε κλικ για να συναινέσετε στην επεξεργασία μας και των συνεργατών μας για τους εν λόγω σκοπούς. Εναλλακτικά, μπορείτε να κάνετε κλικ για να αρνηθείτε να δώσετε τη συγκατάθεσή σας ή να αποκτήσετε πρόσβαση σε πιο λεπτομερείς πληροφορίες και να αλλάξετε τις προτιμήσεις σας πριν από τη συγκατάθεσή σας. Οι προτιμήσεις σας θα ισχύουν μόνο για αυτόν τον ιστότοπο. Λάβετε υπόψη ότι κάποια επεξεργασία των προσωπικών σας δεδομένων ενδέχεται να μην απαιτεί τη συγκατάθεσή σας, αλλά έχετε το δικαίωμα να αρνηθείτε αυτή την επεξεργασία. ΑΠΟΔΕΧΟΜΑΙ Περισσότερες Επιλογές